Markery biologiczne w ocenie narażenia zawodowego i środowiskowego ludzi na wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne

Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA) stanowią powszechne zanieczyszczenie środowiska. Tworzą się podczas niecałkowitego spalania i pirolizy substancji organicznych pochodzących zarówno ze źródeł naturalnych, jak i antropogenicznych. Uwalniane są głównie do powietrza atmosferycznego.
Zasadniczym celem pracy było zbadanie użyteczności równoległego stosowania markerów ekspozycji, takich jak poziom 1-hydroksypirenu (1-OHP) w moczu oraz jego efekt mutagenny wykrywany testem Salmonella, do oceny narażenia zawodowego i środowiskowego ludzi na WWA. W grupie dzieci narażonych środowiskowo na te związki zbadano dodatkowo zawartość aromatycznych adduktów z DNA w limfocytach krwi obwodowej jako marker dawki biologicznie efektywnej.
W rozprawie omówiono też, które z czynników miały istotny wpływ na wybrane markery ekspozycji:: zewnętrzne czynniki środowiskowe (rodzaj zakładu, miejsce i staż pracy; obszar zamieszkania i związana z tym jakość powietrza atmosferycznego); wewnętrzne czynniki środowiskowe (wykorzystanie pieców węglowych do przygotowywania posiłków i ogrzewania mieszkań, narażenie na bierne palenie w grupie dzieci); czynniki osobnicze (m.in. płeć, wiek, nałóg aktywnego palenia papierosów); polimorfizm wybranych genów enzymów I i II fazy biotransformacji. Przebadano również związek między wybranymi markerami narażenia oraz między markerami a stężeniem benzo(a)piranu w powietrzu atmosferycznym.